Dân chủ, Nhà nước pháp quyền và bầu cử
Démocratie, État de droit et vote · Hệ thống thể chế và chính trị · 24 ý chính
Ảnh: Jamain · CC BY 4.0 La France est une démocratie : les dirigeants sont élus par les citoyens.
Pháp là một nền dân chủ: các nhà lãnh đạo được công dân bầu ra.
La Constitution de 1958 · Hiến pháp 1958 La souveraineté nationale appartient au peuple, qui l'exerce par ses représentants et par le référendum (art. 3).
Chủ quyền quốc gia thuộc về nhân dân, thực hiện qua đại biểu và qua trưng cầu dân ý (Điều 3).
La Déclaration de 1789 · Tuyên ngôn Nhân quyền 1789 La loi est l'expression de la volonté générale (article 6 de la DDHC).
Luật là biểu hiện của ý chí chung (Điều 6 DDHC).
Séparation des pouvoirs · Tam quyền phân lập État de droit : tout le monde, même l'État et ses dirigeants, doit respecter la loi ; les juges protègent les droits.
Nhà nước pháp quyền: mọi người, kể cả Nhà nước và lãnh đạo, đều phải tuân thủ pháp luật; thẩm phán bảo vệ các quyền.
La justice · Tư pháp Personne n'a le droit de ne pas respecter une loi ; un ministre qui viole la loi peut être jugé comme tout citoyen.
Không ai được phép không tuân thủ luật; bộ trưởng vi phạm pháp luật có thể bị xét xử như mọi công dân.
La durée des mandats · Thời hạn nhiệm kỳ Le Président est protégé pendant son mandat, mais il peut être poursuivi après ; il peut être destitué par le Parlement (art. 67-68).
Tổng thống được bảo vệ trong nhiệm kỳ, nhưng có thể bị truy tố sau đó; Quốc hội có thể bãi nhiệm ông (Điều 67-68).
Ảnh: After Jacques-Antoine Dassier · Public domain Séparation des pouvoirs (Montesquieu) : législatif, exécutif, judiciaire.
Tam quyền phân lập (Montesquieu): lập pháp, hành pháp, tư pháp. Mẹo: « Làm – Thi hành – Xử ».
Le Parlement · Nghị viện: Quốc hội và Thượng viện Pouvoir législatif = voter les lois et contrôler le gouvernement → le Parlement (Assemblée nationale + Sénat).
Quyền lập pháp = biểu quyết luật và giám sát chính phủ → Nghị viện (Quốc hội + Thượng viện).
Le Gouvernement · Tổng thống, Thủ tướng và Chính phủ Pouvoir exécutif = appliquer les lois et diriger le pays → le Président et le Gouvernement.
Quyền hành pháp = thi hành luật và điều hành đất nước → Tổng thống và Chính phủ.
Ảnh: Carlos Delgado · CC BY-SA 3.0 Pouvoir judiciaire = juger et sanctionner (ex. l'auteur d'un vol) → les juges et les tribunaux.
Quyền tư pháp = xét xử và trừng phạt (ví dụ kẻ trộm) → thẩm phán và tòa án.
On sépare les pouvoirs pour éviter qu'une seule personne ait tous les pouvoirs (éviter la dictature).
Phân chia quyền lực để tránh một người nắm mọi quyền (tránh độc tài).
Le Président n'a pas tous les pouvoirs et ne peut pas rester au pouvoir après son mandat.
Tổng thống không có toàn quyền và không được ở lại cầm quyền sau khi hết nhiệm kỳ.
Le droit de vote · Quyền bầu cử Suffrage universel : tous les citoyens majeurs peuvent voter. Direct = le peuple élit lui-même ; indirect = des élus votent.
Phổ thông đầu phiếu: mọi công dân trưởng thành đều được bầu. Trực tiếp = dân tự bầu; gián tiếp = các đại biểu bầu.
Le vote des femmes · Phụ nữ được bầu cử On peut voter à partir de 18 ans (droit de vote des femmes depuis 1944).
Được đi bầu từ 18 tuổi (phụ nữ có quyền bầu cử từ năm 1944).
Pour voter : être Français, majeur, inscrit sur les listes électorales et avoir ses droits civiques.
Điều kiện bầu cử: là công dân Pháp, đủ 18 tuổi, có tên trong danh sách cử tri và còn quyền công dân.
L'Union européenne · Liên minh châu Âu Les citoyens de l'Union européenne vivant en France peuvent voter aux élections municipales et européennes.
Công dân Liên minh châu Âu sống ở Pháp được bầu cử cấp xã (municipales) và châu Âu.
L'inscription sur les listes électorales est obligatoire ; les jeunes Français sont inscrits automatiquement à 18 ans.
Ghi tên vào danh sách cử tri là bắt buộc; thanh niên Pháp được ghi tự động khi đủ 18 tuổi.
Commune, département, région · Xã, tỉnh, vùng On s'inscrit à la mairie (sans internet) ou en ligne sur service-public.fr.
Đăng ký tại tòa thị chính (nếu không có internet) hoặc trực tuyến trên service-public.fr.
Le vote n'est pas obligatoire en France, mais c'est un devoir civique.
Bầu cử không bắt buộc ở Pháp, nhưng là bổn phận công dân.
Ảnh: Agence Meurisse · Public domain Le vote est secret et personnel : on ne vote pas à la place d'un autre, sauf par procuration légale.
Lá phiếu là bí mật và cá nhân: không được bầu thay người khác, trừ khi có giấy ủy quyền (procuration) hợp pháp.
Les partis politiques sont libres de se créer ; chacun peut adhérer à un parti (pluralisme, art. 4).
Các đảng phái chính trị được tự do thành lập; ai cũng có thể gia nhập đảng (đa nguyên, Điều 4).
Élections : présidentielle (Président), législatives (députés), municipales (conseillers municipaux), européennes (députés européens).
Các cuộc bầu cử: tổng thống, lập pháp (législatives) bầu hạ nghị sĩ, xã (municipales) bầu hội đồng xã, châu Âu bầu nghị sĩ châu Âu.
Candidat aux municipales : 18 ans, être électeur et avoir une attache avec la commune.
Ứng cử hội đồng xã: 18 tuổi, là cử tri và có gắn bó với xã đó.
Non aux discriminations · Chống phân biệt đối xử Le Défenseur des droits est une autorité indépendante qui aide les personnes victimes de discrimination ou en conflit avec un service public.
Défenseur des droits (Cơ quan Bảo vệ quyền) là cơ quan độc lập giúp nạn nhân phân biệt đối xử hoặc người có tranh chấp với cơ quan công.